Одоогийн сорилт
Өргөн хэрэглээний барааны үнийн хэлбэлзлийг бууруулж, инфляцыг урьдчилан тодорхойлсон зорилтот интервалын орчимд тогтворжуулах нь зах зээлийн тодорхой бус байдлыг бууруулан иргэд, бизнес эрхлэгчдийн хэрэглээ, хуримтлал, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргалтыг хялбаршуулж, улмаар дунд, урт хугацаанд макро эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг бий болгох чухал суурь нөхцөл болдог. Мөн инфляц нам, тогтвортой түвшинд байх нь иргэдийн худалдан авах чадвар, бодит орлогыг хамгаалах, макро эдийн засгийн хэлбэлзлийн далайцыг бууруулах, ажил эрхлэлт, экспорт, гадаадын хөрөнгө оруулалтын урсгал, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих чухал нөлөөтэй.
Сүүлийн жилүүдэд цар тахал, худалдааны дайн, геополитикийн хямрал, зэвсэгт мөргөлдөөн, уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг нийлүүлэлтийн шокийн давтамж нэмэгдэж, цар хүрээ тэлж, нийлүүлэлтийн сүлжээ тасалдаж, үйлдвэрлэлийн өртөг болон шатахуун, хүнсний үнэ өсөхөд нөлөөлөх болсон. Тухайлбал энэ оны эхний улиралд инфляц буурч, зорилтод интервалд хүрсэн боловч шатахуун болон мах, хүнсний ногооны үнэ өссөнөөр эргэн эрчимжээд байна. Энэ оны сүүлийн хагаст мах, хүнсний ногоо, үр тарианы нийлүүлэлт нэмэгдэж дотоодын хүнсний инфляц буурахаар байна. Харин олон улсын зах зээлд газрын тосны үнэ өсөх хандлага үргэлжилж, ОХУ-д шатахууны үнэ өндөр хэвээр, нийлүүлэлтийн тасалдал үүсээд байгаа нь манай улсын дотоодын үнэд нөлөөлж болзошгүй байна. Нийлүүлэлтийн шалтгаантай үнийн өсөлтийн давтамжийг бууруулахад чиглэсэн нийлүүлэлтийн хангамжийг сайжруулах, гол нэрийн бараа, бүтээгдэхүүний нөөц бүрдүүлэхтэй холбоотой технологид суурилсан цахим дэд бүтэц, бүртгэл, хяналтын тогтолцоог бий болгох ажлыг Засгийн газар, холбогдох чиглэлийн яам хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
Төсвийн зарлага 2026 оны тодотголын төслөөр 34.0 их наяд төгрөг (алдагдал -2.0 их наяд ₮), өргөн мэдүүлсэн 2027 оны төсвийн төслөөр 43.6 их наяд төгрөг (ДНБ-ий 37.8%, алдагдал -2.3 их наяд ₮) хүрч эрс тэлэхээр байна. Энэхүү төсвийн мөчлөг дагасан тэлэлт нь дотоод эрэлтийг хөөрөгдөж, мах (+49.8%), шатахуун (+28.2%) зэрэг нийлүүлэлтийн огцом шоктой давхацсанаар жилийн инфляцыг 2026 оны 8 дугаар сард 12.5 хувьд хүргэж, инфляцыг зорилтот түвшинд барихад сөрөг ачаалал үүсгэхээр байна.
Төсвийн сахилга бат макро эдийн засаг, инфляцын тогтвортой байдалд хамгийн чухал үүрэгтэй. Эдийн засгийн мөчлөг сөрсөн төсвийн зохистой бодлого нь дотоод эрэлтийг хэт хөөрөгдөхгүй, хэт агшаахгүй буюу эдийн засгийн хэлбэлзлийг бууруулж, инфляцыг тогтворжуулахад голлох нөлөөтэй. Гэвч өнгөрсөн 25 жилийн статистик мэдээллээр төсвийн зардал УИХ-ын сонгуулийн өмнөх жил дунджаар 28.1 хувь, сонгуулийн жил 27.1 хувь, харин сонгуулийн дараа жил ердөө 3 хувиар өссөн байна. Ийнхүү төсвийн бодлого эдийн засгийн мөчлөг дагасан шинжтэй байгаа нь инфляцыг эрчимжүүлэх, эдийн засгийн хэлбэлзлийг нэмэгдүүлэхээс гадна мөнгөний бодлогын орон зайг хязгаарлаж, төсөв, мөнгөний бодлогын уялдаа “муу хослол”-оор хэрэгжих нөхцөл болж ирсэн. Бодлогын ийм хослол нь хувийн секторыг шахан гаргаж, урт хугацаанд эдийн засгийн өсөлтийн суурийг хумих нөлөөг үзүүлдэг.
Мөнгөний бодлогын шийдвэрийн нөлөө тодорхой хугацааны дараа бодит эдийн засагт илрэх тул Төв банк инфляцын зорилтыг богино бус дунд хугацааны зорилт болгон тодорхойлдог. Дунд хугацааны инфляцын зорилтыг хангах бодлого хэрэгжүүлснээр түр зуурын шинжтэй үнийн шоконд хэт мэдрэмтгий, эдийн засагт өндөр зардалтай хариу арга хэмжээ авахаас сэргийлнэ. Мөн хүлээлтийг удирдаж өрх, хувийн секторын ирээдүйн хэрэглээ, үйлдвэрлэл, хөрөнгө оруулалтын оновчтой шийдвэр гаргалтад дэмжлэг болох, цаашлаад үнийн хэлбэлзлийг бууруулах боломжийг олгоно.
Стратегийн уялдаа
Монголбанкны дунд хугацааны стратеги (2026-2030)-д инфляцыг дунд хугацаанд 5 хувийн орчимд тогтворжуулах зорилтыг хангахад чиглэсэн “Ирээдүйд чиглэсэн мөнгөний бодлого”-ыг тууштай хэрэгжүүлэхээр тусгасан. Энэ хүрээнд бодлогын шинжилгээ, төсөөллийн системийг боловсронгуй болгох, инфляцын хүлээлтийг оновчтой удирдах, бодлогын хэрэгслүүдийг макро эдийн засгийн нөхцөл байдалд тохируулан оновчтой ашиглах, нийлүүлэлтийн санхүүжилтийн тогтолцооны санхүүжилтийн тогтолцоог бүрдүүлэх болон эдийн засгийн мөчлөг дагасан төсвийн бодлогоос зайлсхийх, төсөв, мөнгөний бодлогын уялдааг хангах механизмыг бүрдүүлэхэд чиглэсэн хууль эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох зэрэг ажлыг харилцан уялдаатай хэрэгжүүлэхээр төлөвлөөд байна.
2027 онд хэрэгжүүлэх нарийвчилсан арга хэмжээ
- Инфляцыг өдөөх эрсдэлт хүчин зүйлс, гэнэтийг шокийг тодорхойлж, тэдгээрийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөөг тооцсон эрсдэлийн шинжилгээг хийж, мөнгөний бодлогын шийдвэр гаргалтад харгалзан үзнэ. Түр зуурын, улирлын шинж чанартай үнийн өсөлтөд бодлогын хариу арга хэмжээ авах нь эдийн засгийн өсөлтөд сөргөөр нөлөөлөх, хүлээлтийг буруу удирдах эрсдэлтэй. Тиймээс инфляцад нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн цар хүрээ, үргэлжлэх хугацаа, шокийн шалтгаан зэргийг харгалзаж, тооцоо судалгаанд үндэслэн ирээдүйд чиглэсэн шийдвэр гаргана.
- Мөнгөний бодлого боловсруулж шийдвэр гаргах үйл явцыг сайжруулж, бодлогын шийдвэрийн үндэслэл, холбогдох тооцоо, судалгааны чанарыг сайжруулах ажлыг үргэлжлүүлнэ. Энэ хүрээнд:
- Макро эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийн харилцан хамаарал, мөнгөний бодлогын шилжих сувгийн талаарх судалгааг өргөжүүлнэ;
- Эдийн засгийн шинжилгээ, төсөөлөл болон учирч болзошгүй эрсдэлүүдийг тодорхойлоход шаардлагатай тоон болон чанарын мэдээллийн баазыг өргөтгөнө;
- Төсөөлөл, симуляц хийх шинжилгээний загваруудыг сайжруулж, хөгжүүлнэ;
- Төсөв, мөнгөний бодлогын “зөв, зохистой хослол”-ын уялдааг хангахын тулд эдийн засгийн мөчлөг дагасан төсвийн бодлогоос зайлсхийх, төсөв, мөнгөний бодлогын уялдааг хангах механизмыг бүрдүүлэхэд чиглэсэн хууль эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох шаардлагатай. Төв банкны тухай хуулийн шинэчлэлийн хүрээнд төрөөс мөнгөний бодлогын талаар баримтлах үндсэн чиглэлийг УИХ-аас батлахдаа дараах 3-н үзүүлэлтээр төсвийн зардлын тэлэлтийг хязгаарлах саналыг боловсруулна. Үүнд: Мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлд: (1) Инфляцын зорилт, (2) Төсвийн зарлагын хязгаар, (3) Алдагдал нөхөх ЗГҮЦ-ны хэмжээ гэсэн 3 үзүүлэлтийг тусгаж, УИХ-аар батлуулдаг шинэ тогтолцоонд шилжих эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх.
- Төсвийн тэлэлтээс үүдэлтэй эрэлтийн шалтгаантай инфляцын нөлөөг зангидах зорилгоор зөвхөн бодлогын хүү, заавал байлгах нөөцөөр (ЗБН) хязгаарлагдахгүйгээр нээлттэй зах зээлийн үйл ажиллагааны бүхий л хэрэгслийг идэвхтэй ашиглаж, мөнгөний бодлогын төлөвт шаардлагатай тохируулгыг тухай бүр хийнэ. Үүний зэрэгцээ, мөнгөний бодлогын уламжлалт хэрэгслүүдийн хязгаарлагдмал байдлыг нөхөх, мөнгө, зээлийн өсөлт хөөсрөхөөс сэргийлж мөнгөний бодлогыг макро зохистой бодлогын арга хэмжээнүүдтэй нягт уялдуулан хослуулах уян хатан стратегийг баримтална.
- Мах, шатахуун зэрэг гол нэрийн барааны нийлүүлэлтийн тасалдлаас үүдэлтэй үнийн огцом савлагааг (нийлүүлэлтийн шок) уламжлалт мөнгөний бодлогын хэрэгслээр дангаар шийдвэрлэх боломжгүй байдаг. Иймд урьд өмнө хэрэгжүүлж ирсэн "Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр" зэрэг төсвийн шинжтэй гажуудлыг давтахгүй, зах зээлийн зарчимд тулгуурласан, Монголбанкны дунд хугацааны стратегид тусгагдсан "Нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилт" (Факторинг, худалдааны санхүүжилт, агуулахын үлдэгдэл барьцаалсан санхүүжилт)-ийн эрх зүйн орчин, дэд бүтцийн олон улсын жишиг тогтолцоог Засгийн газар, Санхүүгийн зохицуулах хороо (СЗХ)-той хамтран бүрдүүлнэ.
- Инфляцын хүлээлт тооцох, эдийн засгийн агентуудын санхүүгийн нөхцөл байдлыг тодорхойлох түүвэр судалгааны арга зүйг сайжруулах, тооцооллыг хурдасгаж автоматжуулна.
Хүлээгдэж буй үр дүн
Мөнгөний болон төсвийн бодлогыг ’Зөв-Зохистой хослол’-оор уялуулах механизм хуульчлагдаж, экспортын орлого болон төсвийн тэлэлтээс үүдэлтэй мөнгөний нийлүүлэлтийн өсөлт багасна. Түүнчлэн нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийг өргөжүүлснээр үйлдвэрлэгч, бэлтгэн нийлүүлэгчид эргэлтийн хөрөнгийн зээл авах боломж нэмэгдэж, бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийн найдвартай байдал сайжрах, мах, бусад хүнсний бүтээгдэхүүний улирлын чанартай нийлүүлэлтийн тасалдал буурна. Эдгээрийн үр дүнд эрэлтийн болон нийлүүлэлтийн шалтгаантай инфляцын дарамтыг цогцоор нь сааруулж, иргэдийн бодит орлого, худалдан авах чадварыг хамгаалах суурь шинэчлэл хийгдэх болно.
Шигтгээ 3Нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийн тогтолцоог бүрдүүлэх
Бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт буурах, доголдох, тасалдах зэргээс шалтгаалан үнэ өсөх давтамж, цар хүрээ нэмэгдэж байгаа нь инфляц өндөр байх нэг гол шалтгаан болдог. Нийлүүлэлтийн шалтгаантай инфляцыг мөнгөний бодлогын хэрэгслээр нөлөөлөх боломжгүй. Иймд нийлүүлэлтийн шалтгаантай үнийн өсөлтийг бага байлгахад бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийн сүлжээний дэд бүтцийг бүрдүүлэх, хангамжийг сайжруулах, найдвартай байдлыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байна. Бусад улсын туршлагаас харахад бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийн хангамжийг тогтвортой, найдвартай байлгахдаа нэг удаагийн арга хэмжээ авах бус, зах зээлийн механизмд суурилсан нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийн байнгын тогтолцоог бий болгон, ашиглаж байна.
Нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилт (НСС) гэдэг нь бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, бэлтгэх, түгээх бүх шат дамжлага бүрийн үйл ажиллагааны онцлогт тохирсон санхүүжилтийн бүтээгдэхүүн юм. НСС-ийн хамгийн гол онцлог нь хөдлөх эд хөрөнгө болох бараа, бүтээгдэхүүний үлдэгдэл, худалдан авах гэрээ, авлага зэргийг барьцаалан санхүүжилт авдаг. Энэ нь жижиг, дунд үйлдвэрлэл, бизнес эрхлэгчдэд зээл авахад дэмжлэг болохоос гадна зээлдэгчийн зээлийн эрсдэлийг хуваалцаж багасгах, хүү буурах, бараа, бүтээгдэхүүний ханган нийлүүлэлт сайжрах олон талын ач холбогдолтой. НСС-ийн тогтолцоог бүрдүүлэхэд бүх оролцогчдын үүрэг, хариуцлагыг эрх зүйн хэм хэмжээгээр нарийвчлан тодорхойлж, баталгаажуулах шаардлагатай. Манай улсад Хөдлөх хөрөнгийн барьцааны тухай хууль хэрэгжиж байгаа ч НСС-ийн тогтолцооны бүрдэл хэсэг бүрэн хөгжөөгүй, зохицуулалт дутуу хэвээр байна. Тухайлбал Санхүүгийн зохицуулах хороо барьцаа хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлж, бараа, бүтээдэхүүний үлдэгдлийг баталгаажуулах үйлчилгээ үзүүлэх тусгай зөвшөөрөл олгож, эрх, үүргийг нь нарийвчлан тогтоох шаардлагатай байна.
НСС-ийн цахим бүртгэл, хяналтын тогтолцоог хөгжүүлэх
Манай улсын хувьд НСС-ийн тогтолцоог эхлүүлэх ажлыг махны нийлүүлэлтийн нөөцийг бүрдүүлэхэд 2012-2014 онуудад ашиглан амжилттай хэрэгжүүлж байсан. НСС-ийн тогтолцоог хөгжүүлэхэд оролцогч талуудад мэдээллийг тэгш хүргэх, шударга өрсөлдөх нөхцлийг бүрдүүлэх, бодит цагийн горимоор цахим бүртгэл, хяналтын системийг зохион байгуулах нь нэн чухал юм. Эдгээр суурь зарчмыг баримтлан дараах хоёр чиглэлээр нарийвчлан арга хэмжээ авч, хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Үүнд:
- Гол нэрийн бараа бүтээгдэхүүний хангамжийн тогтвортой байдлыг сайжруулах, нөөц бүрдүүлэх. Гол нэрийн бараа, бүтээгдэхүүний ханган нийлүүлэлтийг сайжруулах, гэнэтийн болон улирлын шинжтэй нийлүүлэлтийн хэлбэлзлэлээс сэргийлэхийн тулд зөв тооцоолсон, зохистой стратегийн нөөц бүрдүүлэх нь нийлүүлэлтийн шалтгаантай инфляцаас сэргийлэхэд чухал юм. Үүний тулд зах зээлд оролцогч талуудын тэгш мэдээлэл, тэгш өрсөлдөөнийг хангах замаар стратегийн гол бараа, бүтээгдэхүүний нөөцийг бүрдүүлж, цахим шийдэл бүхий нэгдсэн тогтолцоог бий болгох, хяналт, шалгалтыг бодит цагаар хийж тодорхой бус байдлыг арилгах арга хэмжээг УИХ-ын шийдвэр гарган ЗГ тэргүүлж, чиглэлийн яам хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Гэхдээ нөөц бүрдүүлэх нь тодорхой хугацаанд үнэ тогворжуулах учраас үүнийг нийлүүлэлтийн хангамжийн тогвортой дэд бүтэцтэй хамт хэрэгжүүлснээр илүү бодитой үр дүнд хүрэх юм.
Иймд дотоодын хүнсний бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийн дэд бүтцийг сайжруулахад чиглэсэн бодлогын арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Ялангуяа уламжлалт мал аж ахуй зонхилсон манай улсад уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй хөдөө аж ахуйн салбарыг хөгжүүлэх хүрээнд хагас болон бүтэн эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлж, хүнсний үйлдвэрлэлийн өртгийн сүлжээнд холбогдох дэд бүтцийг бий болгох нь нэн чухал ач холбогдолтой байна. Төв банк энэ чиглэлд арга хэмжээ авах боломжгүй тул ЗГ бодлогоо чиглүүлж гол нэрийн бүтээгдэхүүний нөөц, нийлүүлэлтийн хангамжийн тогтвортой дэд бүтцийг хөгжүүлснээр нийлүүлэлтийн шалтгаантай гэнэтийн үнийн өсөлтөөс сэргийлэх боломж нэмэгдэнэ.
- Нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийг дэмжих. Нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийг хөгжүүлж, санхүүгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлснээр бараа, бүтээгдэхүүний тогтвортой нийлүүлэлтийг дэмжих, найдвартай байдлыг нэмэгдүүлэхэд эерэг нөлөөтэй. Манай улсын хувьд барьцаа хөрөнгийн шаардлага өндөр, үл хөдлөх хөрөнгөд түлхүү тулгуурлаж байгаа нь жижиг ханган нийлүүлэгчдийн хувьд ихээхэн хүндрэл үүсгэдэг. Нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийг хөгжүүлснээр авлага, гэрээ хэлцэл, хөдлөх хөрөнгө, агуулах дахь нөөцөө барьцаалах зэргээр үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалахгүйгээр зээл авах, санхүүгийн нөхцлөө сайжруулж ханган нийлүүлэгчид тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах боломж бүрдэх юм. Технологийн дэд бүтцийг ашиглан нийлүүлэлтийн сүлжээний санхүүжилтийг өргөжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх хүрээнд ЗГ-ын зүгээс хөдлөх хөрөнгийн барьцааны бүртгэлийг цахимжуулах, СЗХ барьцаа хөрөнгийн үйлчилгээ, агуулахын үлдэгдлийн удирдлагад тусгай зөвшөөрөл олгож, эрх, үүргийг зохицуулах, Монголбанк банкнуудыг энэ чиглэлээр санхүүжилт олгох нөхцлийг сайжруулахад дэмжлэг үзүүлэх зэрэг олон арга хэмжээг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
Энэ оноос эхлэн нөөцийн махны бүртгэл хяналтыг дээрх зарчмаар хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд холбогдох төрийн байгууллагууд, арилжааны банкнуудын уялдаа холбоог сайжруулан агуулахын баримт (warehouse receipt)-ыг санхүүгийн системтэй холбож, стандарт хангасан агуулахад байгаа барааг барьцаалан эргэлтийн хөрөнгийн зээл олгох үйл ажиллагааг Монголбанк дэмжин ажиллаж байна. Энэ нь бизнесийн санхүүжилтийг зөвхөн үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалах хэлбэрээс салгаж, бодит бараа, бүтээгдэхүүний бэлэн нөөцөө барьцаалах боломжийг бий болгох юм. Цаашид энэхүү тогтолцоог өргөжүүлэн стратегийн бусад бараа бүтээгдэхүүний биржийн тогтолцоо, агуулахын бүртгэл, санхүүжилтийн механизмыг боловсронгуй болгох замаар нийлүүлэлтийн гаралтай үнийн өсөлтөөс сэргийлэх чиглэлд НСС-ийн тогтолцоог бүрдүүлэхэд ЗГ, холбогдох төрийн байгууллагуудтай хамтран ажиллахаар төлөвлөж байна.
Шигтгээ 4Холбооны нөөцийн сангийн мөнгөний бодлогын шилжих суваг
АНУ нь дэлхийд өндөр хөгжсөн санхүүгийн зах зээлтэй орнуудын нэг бөгөөд мөнгөний бодлогын шийдвэр нь зах зээлийн хүүд харьцангуй хурдан нөлөөлдөг. Холбооны нөөцийн сан (ХНС) нь нөөцөд төлөх хүү (IORB) болон овернайт урвуу репо хэлцлийн хүү (ON RRP)-гээр богино хугацааны хүүгийн доод хязгаарыг тогтоож, ХНС-н үр ашигт хүү1 (EFFR)-г зорилтот түвшинд чиглүүлж мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлдэг. Дараах хэсэгт ХНС-гийн мөнгөний бодлогын шилжих механизмыг харуулав.
- 1-р шат, мөнгөний зах: IORB болон ON RRP өөрчлөгдөхөд банкнууд, мөнгөний захын сангууд болон дилерүүдийн хувьд эрсдэлгүй өгөөж өөрчлөгдөнө. Арбитражийн нөхцөлөөс шалтгаалан EFFR, репо болон бусад овернайт хүү зэрэгцэн хөдөлнө. Зураг 9-с харахад EFFR нь хүүгийн интервал дотор тогтвортой байгаа нь ХНС нь мөнгөний бодлогын үйл ажиллагааны зорилтоо үр дүнтэй удирдаж байгааг илэрхийлж байна.
- 2-р шат, хөрөнгийн үнэ болон өгөөж: Богино хугацаат хүүгийн өөрчлөлт нь ирээдүйн мөнгөний бодлогын хүлээлтийг өөрчилж, ЗГҮЦ-ны өгөөжийн муруй, компанийн бондын өгөөж, хувьцааны үнэлгээ, ам.долларын ханшид тусдаг. Зураг 10-д ХНС-гийн сүүлийн гурван удаагийн бодлогын хүүгийн өөрчлөлт нь ЗГҮЦ-ны өгөөжийн муруйд хэрхэн нөлөөлснийг харууллаа. Бодлогын хүүгийн шийдвэр шинэчлэгдэх бүр зах зээлийн ирээдүйн хүүгийн талаарх хүлээлт өөрчлөгдөж, улмаар урт хугацаат үнэт цаасны өгөөжийн түвшин даган өөрчлөгдөж байна.
- 3-р шат, санхүүжилтийн нөхцөл: Зах зээлийн өгөөжийн өөрчлөлт нь бизнесийн болон хэрэглээний зээл, ипотекийн зээл, компаниудын бондын хүү, хөрөнгө босгох зардлуудад нөлөөлж эхэлнэ. Ингэснээр өрх, аж ахуйн нэгжийн хэрэглээ, орон сууцны эрэлт, хөрөнгө оруулалт, хөдөлмөрийн зах зээл өөрчлөгдөнө.
Үүнээс үзэхэд мөнгөний зах нь бодлогын дохиог санхүүгийн бусад зах зээл болон бодит эдийн засагт дамжуулах эхний зангилаа болдог байна.
Зураг 10АНУ-н ЗГҮЦ-ны өгөөжийн муруй
Мөнгөний зах нь нэг жил хүртэлх хугацаатай, хөрвөх чадвар өндөр, харьцангуй бага эрсдэлтэй санхүүгийн хэрэгслүүд арилжаалагддаг зах бөгөөд санхүүгийн системийн хөрвөх чадварыг удирдах, богино хугацааны жишиг хүү бүрдүүлэх үндсэн үүрэгтэй. Мөнгөний захын үнэ, арилжааны идэвх, өгөөжийн мэдээлэл нь бонд болон бусад урт хугацаат санхүүгийн хэрэгслийг үнэлэх суурь болдог. Иймээс мөнгөний зах хөгжих нь өгөөжийн муруй бүрэлдэх, урт хугацаат өрийн зах тэлэх, улмаар мөнгөний бодлогын шилжих механизм сайжрах урьдчилсан нөхцөл юм.
Монгол Улсын нөхцөл байдал: Банк хоорондын арилжааны хэмжээ, хугацааны бүтэц, оролцогчдын идэвх хангалтгүй хэвээр байгаа нь богино хугацааны жишиг хүү болон өгөөжийн муруй бүрэлдэхэд сөргөөр нөлөөлж байна. Үүний улмаас бодлогын хүүгийн өөрчлөлт банкны эх үүсвэрийн өртөг, зээлийн хүү, улмаар бодит эдийн засагт бүрэн, хурдан дамжихгүй байх боломжтой. Иймд мөнгөний захын арилжааг идэвхжүүлэх, барьцааны хүрээг боловсронгуй болгох, жишиг хүүгийн мэдээллийн чанарыг сайжруулах, урт хугацаатай хэрэгслийн тогтмол арилжааг хөгжүүлэх нь мөнгөний бодлогын үр нөлөөг нэмэгдүүлэхэд чухал юм.
Зүүлт тайлбар
- 1БХЗ дээрх овернайт барьцаагүй хэлцлүүдийн жигнэсэн дундаж хүү (EFFR) ↩