Монголбанк — Монгол Улсын Төв БанкМонголбанк
Нүүр›I бүлэг · Үнийн тогтвортой байдлыг хангах хүрээнд›Зорилт 1.4
Зорилт 1.4

Илүүдэл нөөцийн удирдлага

Арга хэмжээБанкны системийн илүүдэл нөөцийн хэмжээ, бүтэц, төвлөрөл болон хугацааны өөрчлөлтийг тогтмол үнэлж, мөнгөний бодлогын хүүгийн дамжих механизмыг сайжруулах зорилгоор нээлттэй захын үйл ажиллагаа (Төв банкны үнэт цаас), овернайт хадгаламж, заавал байлгах нөөц болон зах зээлийн бусад хэрэгслийг уялдуулан ашиглаж, илүүдэл нөөцийг үе шаттай, үр ашигтай удирдана.

Одоогийн сорилт

Гадаад худалдааны ашиг, банкнуудын гадаад эх үүсвэрийн өсөлт нь валютын урсгал болон Монголбанкны гадаад валютын ажиллагаагаар дамжин банкны системийн төгрөгийн нөөцөд нөлөөлж болно. Гэхдээ эдгээр урсгал нь дангаараа бүтцийн илүүдэл нөөцийг шууд бий болгодоггүй бөгөөд төсвийн мөнгөн урсгал, Монголбанкны гадаад валютын интервенц, нээлттэй захын үйл ажиллагаа болон бусад балансын хүчин зүйлээс хамаарна. Илүүдэл нөөц нь богино хугацааны банк хоорондын захын хүүг бодлогын хүүгийн зорилтот түвшнээс зөрүүлэх хэмжээнд хүрвэл мөнгөний бодлогын дамжих механизмыг сулруулах эрсдэлтэй. Үүний зэрэгцээ бодлогын шийдвэрт ашиглаж буй зах зээлийн тоон мэдээлэл хугацааны хоцрогдолтой байгаа нь банкны систем дэх илүүдэл нөөцийн хэмжээ, бүтэц, төвлөрөл, хугацааны өөрчлөлтийг шуурхай үнэлэх боломжийг хязгаарлаж байна. Улмаар зах зээлийн нөхцөлд нийцсэн бодлогын шийдвэрийг цаг тухайд нь гаргахгүй байх, мөнгөний бодлогын хэрэгжилтийн үр нөлөө буурах эрсдэл үүсэж байна.

Стратегийн уялдаа

Монголбанкны дунд хугацааны стратеги (2026-2030)-д тусгагдсан мөнгөний бодлогын үр нөлөөг нэмэгдүүлэх чиглэлийн хүрээнд олон улсын сайн туршлагад тулгуурлан мөнгөний бодлогын хэрэгслүүдийг хөгжүүлж, банк хоорондын захын илүүдэл нөөцийн удирдлагыг боловсронгуй болгон, мөнгөний бодлогын шилжих механизмыг сайжруулахаар зорьж байна. Тодруулбал, банк хоорондын зах дахь нөөцийн хэмжээнд нөлөөлж буй бусад байгууллагуудтай мэдээлэл солилцох үйл ажиллагааг хялбаршуулж, мөнгөний бодлогын шийдвэр гаргалтад шаардлагатай мэдээллийг шуурхай цуглуулах, нэгтгэх, боловсруулах мэдээллийн тогтолцоог бүрдүүлж, нөхцөл байдалд тохирсон арга хэмжээг шуурхай хэрэгжүүлнэ.

2027 онд хэрэгжүүлэх нарийвчилсан арга хэмжээ

  • Төв банкны одоогийн хэрэгслүүдийг олон улсын сайн жишигтэй харьцуулан судалж, мөнгөний бодлогыг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай өөрчлөлтийг оруулна: Мөнгөний бодлогын үйл ажиллагааны зорилт болох банк хоорондын захын хүү бодлогын хүүгийн орчимд тогтворжуулах нь мөнгөний бодлогын хэрэгжилтийг сайжруулж, бодлогын хүүгийн дамжих сувгийг үр ашигтай болгоход чухал нөлөөтэй. Үүний тулд төв банкны хэрэгслүүдийн хүү, хугацаа, давтамж, хамрагдах этгээд болон барьцааны нөхцөлийг үйл ажиллагааны зорилттой уялдуулах зайлшгүй шаардлагатай. Иймд, Монголбанкны мөнгөний бодлогын хэрэгслүүдийг олон улсын техник туслалцааны багтай хамтран үнэлж, богино хугацааны захын хүүг бодлогын хүүгийн орчимд тогтворжуулах, банк хоорондын захын үйл ажиллагааг дэмжих, бодлогын эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн сайжруулалт, өөрчлөлтийг үе шаттай хэрэгжүүлнэ.
  • Банкны системийн илүүдэл нөөцийн хэмжээ, бүтэц, төвлөрөл болон хугацааны өөрчлөлтийг бодит цагийн горимоор тогтмол хянах, үнэлэх системийг хөгжүүлнэ: Тус системд гүйлгээнд байгаа бэлэн мөнгө, төсвийн нэгдсэн дансны урсгал, гадаад валютын ажиллагаа, төлбөр тооцооны улирлын хэлбэлзэл, заавал байлгах нөөцийн хангалт болон банкнуудын илүүдэл нөөцийн эрэлтийг нэгтгэсэн өдөр тутмын богино хугацааны таамаглалыг ашиглана. Таамаглалын алдаа, бүтцийн өөрчлөлт болон банкнуудын хоорондын нөөцийн төвлөрлийг тогтмол шинжилж, мөнгөний бодлогын үйл ажиллагаа, хэмжээ, хугацаа, давтамжийг уг үнэлгээнд үндэслэн тохируулна. Өөрөөр хэлбэл, банкны системийн төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадвар, нөөцийн урсгал болон түүнд нөлөөлөгч гол хүчин зүйлсийн тоон мэдээллийг холбогдох эх үүсвэрээс цаг тухайд нь шуурхай авч, нэгтгэн боловсруулж, дүн шинжилгээ хийх системийг үе шаттайгаар хөгжүүлнэ.
  • Банкны системийн илүүдэл нөөцийг удирдах хэрэгслүүдийн оновчтой хослолыг үйл ажиллагаандаа ашиглана: Банкны систем дэх төгрөгийн илүүдэл нөөцийг шингээхдээ хүүгийн зардлыг оновчтой байлгах, банкнуудын зээлийн хүү өсөх дарамтаас сэргийлэх үүднээс бодлогын хэрэгслүүдийн уян хатан хослолыг ашиглана. Тухайлбал, богино хугацаат ТБҮЦ-нд дангаар түшиглэхээс зайлсхийж үнэт цаасны хугацааг уртасгах, ЗБН-ийн хувь хэмжээг тогтоохдоо эх үүсвэрийн хугацаанаас хамааруулан ЗБН-ийн хувь хэмжээг харилцан адилгүй тогтоох механизмыг хэрэгжүүлнэ. Түүнчлэн банкны систем дэх илүүдэл нөөцийн нөхцөл байдалд тохируулан нээлттэй захын үйл ажиллагаа болон байнгын хэрэгслүүд гэх мэт бодлогын хэрэгслүүдийн оновчтой хослолыг ашиглан нөөцийн илүүдэл, дутагдлыг удирдах арга хэмжээ авч ажиллана.

Хүлээгдэж буй үр дүн

Дээрх арга хэмжээг хэрэгжүүлснээр банкны системийн илүүдэл нөөцийн хэмжээ, бүтэц, төвлөрөл, хугацааны өөрчлөлтийг бодит цагийн горимоор тогтмол хянах, богино хугацааны төлөвийг илүү нарийвчлалтай тооцох, болзошгүй хэлбэлзэл болон эрсдэлийг эрт илрүүлэх боломжийг бүрдүүлнэ. Ингэснээр нөөцийн таамаглалын чанар сайжирч, зах зээлийн нөхцөл байдалд нийцүүлэн мөнгөний бодлогын хэрэгслийн хэмжээ, хугацаа болон хэрэгжүүлэх давтамжийг оновчтой тодорхойлох, шаардлагатай тохиолдолд богино хугацааны тохируулгын үйл ажиллагааг шуурхай хэрэгжүүлэхэд мэдээлэл, шинжилгээний дэмжлэг үзүүлнэ. Ингэснээр бодлогын хүүгийн дамжих механизм бэхжиж, илүүдэл нөөцөөс үүдэлтэй инфляц, ханш болон санхүүгийн зах зээлийн хэлбэлзлийн эрсдэлийг буурах нөхцөл бүрдэнэ. Үүний үр дүнд Монголбанк нээлттэй зах зээлийн, байнгын санхүүжилтийн болон бусад хэрэгслүүдийг шаардлагатай цаг тухайд нь, мэдээлэлд суурилсан байдлаар ашиглаж, инфляцыг зорилтот түвшинд тогтворжуулах, санхүүгийн тогтвортой байдлыг хадгалах үндсэн зорилтоо илүү үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг болно.

Шигтгээ 6Төв банкны үнэт цаас ба мөнгөний бодлого

Монголбанк үндсэн зорилт, үнийн тогтвортой байдлыг хангахын тулд инфляцыг онилох арга хэлбэрийг ашиглан мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлж байна. Инфляцыг онилох мөнгөний бодлого нь төв банк дунд хугацааны инфляцын зорилтоо олон нийтэд ил тод зарлаж, эдийн засгийн төлөв, инфляцын төсөөлөлд үндэслэн инфляцын зорилтоо хангахад шаардлагатай бодлогын хариу үйлдлийн шийдвэрийг гаргаж, үйл ажиллагааны зорилт болох банк хоорондын захын дундаж хүүг бодлогын хүүтэй нийцүүлэн хэрэгжүүлж буй үнийн тогтвортой байдлыг хангах мөнгөний бодлогын арга хэлбэр юм3.

Инфляцыг онилох мөнгөний бодлогын үндсэн хэрэгсэл нь бодлогын хүү бөгөөд мөнгөний бодлогын шийдвэр нь инфляцад шууд бус, дам байдлаар нөлөөлнө. Өөрөөр хэлбэл, бодлогын хүү болон бусад хэрэгслүүд нь Төв банкны үйл ажиллагааны зорилт, улмаар зах зээлийн хүү, зээл, хөрөнгийн үнэ, ханш, хүлээлт зэрэг сувгуудаар4 дамжин инфляцад тодорхой хугацааны хоцрогдолтойгоор нөлөөлдөг (Зураг 11).

Зураг 11Мөнгөний бодлогын хэрэгсэл, дамжих сувгууд болон эцсийн зорилтын уялдаа
Дарж томруулна

Банк хоорондын захын хүүг бодлогын хүүгийн орчимд хүргэх нь мөнгөний бодлогын нөлөө бодит эдийн засагт шилжих суурь нөхцөл болно. Гэвч, банкны систем нөөцийн илүүдэлтэй эсхүл дутагдалтай үед банк хоорондын захын хүү бодлогын хүүгээс хазайх эрсдэлтэй. Жишээлбэл, бодлогын хүүг 10 хувиас 11 хувь болгон өсгөсөн гэж үзье. Хэрэв төв банк мөнгөний бодлогын хэрэгслүүдээрээ дамжуулан банкны системийн илүүдэл нөөцийг хангалттай хэмжээнд татаагүй бол банкнууд илүүдэл нөөцтэй хэвээр байх тул бодлогын хүүгээс доогуур, тухайлбал 10 хувийн хүүгээр хоорондоо зээл олгох боломжтой. Энэ тохиолдолд бодлогын хүүгийн өөрчлөлт банк хоорондын захын хүүд дамжихгүй тул мөнгөний бодлогын нөлөө хадгаламжийн болон зээлийн хүү, зээлийн хэмжээ зэрэг дамжих сувгуудад төдийлөн нөлөөллөө үзүүлэхгүй.

Монгол Улсын хувьд, банкны систем байнгын шинжтэй илүүдэл нөөцтэй байдаг тул Төв банкнаас илүүдэл нөөцийг татах хэрэгслийг тогтмол ашиглах шаардлага үүсдэг. Эдгээр илүүдэл нөөц нь гадаад валютын орох урсгал5 болон төсөв, төсөвтэй адилтгах санхүүжилт6 гэсэн хоёр үндсэн сувгаар бий болж байна. Иймд Төв банкнаас зах зээл дээрх илүүдэл нөөцийг үнэт цаасны арилжаа болон бусад хэрэгслүүдээрээ татах шаардлагатай боловч манай орны хувьд дотоодын бондын зах зээлийн хөгжил сул, Төв банкны эзэмшиж буй ЗГҮЦ болон бусад үнэт цаасны хэмжээ нь байнгын шинжтэй бий болж буй илүүдэл нөөцийг татахад хангалтгүй байна. Улмаар, ТБҮЦ-ыг банкнуудад арилжаалан банкны системээс илүүдэл нөөцийг татаж байна7.

Зураг 12Гадаад актив
Дарж томруулна

Сүүлийн жилүүдэд ТБҮЦ-ны үлдэгдэл нэмэгдэхэд8 гадаад валютын орох урсгал өндөр байгаа нь голлон нөлөөлж байна (Зураг 12). Тодруулбал, гадаад валютын улсын нөөц сүүлийн жилүүдэд эрчтэй нэмэгдэж, 2025 оны эцэст 7 тэрбум ам.доллар хүрсэн нь тус хэмжээний нөөц эдийн засагт бий болсныг илэрхийлэх бөгөөд энэхүү эх үүсвэрийг Монголбанк ТБҮЦ-аар эдийн засгаас татаж байна. Харин төсөв, төсвийн шинжтэй санхүүжилтийн хувьд сүүлийн жилүүдэд харьцангуй буурсан дүр зураг ажиглагдаж байгаа бөгөөд төсвийн гадаад санхүүжилт нь өмнө дурдсан гадаад валютын урсгалаар дамжин банкны системийн нөөцөд нөлөөлж байна.

Зүүлт тайлбар

  1. 3Bernanke, B. S., & Mishkin, F. S. (1997). Inflation targeting: A new framework for monetary policy? Journal of Economic Perspectives, 11(2), 97–116. ↩
  2. 4Boivin, J., Kiley, M. T., & Mishkin, F. S. (2010). How has the monetary transmission mechanism evolved over time? Handbook of Monetary Economics, 3(1), 369–422. ↩
  3. 5Манай улсад 2010-2025 оны хооронд жилд дунджаар ДНБ-ий 82.5 хувьтай тэнцэх гадаад валютын урсгал орж ирсэн. Уул уурхайн бүтээгдэхүүн, тэр дундаа нүүрс болон зэсийн баяжмалын экспортын орлого, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт болон Засгийн газар, арилжааны банкнуудын гадаад зах зээлээс татсан санхүүжилтүүд тус урсгалыг голлон бүрдүүлдэг. ↩
  4. 6Нэгдсэн төсвийн зардлын тэлэлт, төсвийн алдагдал болон Төв банкнаас хэрэгжүүлсэн төсвийн шинжтэй хөтөлбөрүүдийн дүн 2012-2025 онд жилд дунджаар нь ДНБ-ий 10 хувьтай тэнцэж байна. ↩
  5. 7Банкны системийн илүүдэл нөөц жил ирэх тусам нэмэгдэж байгаагаас тус нөөцийг татах шаардлага бий болж, ТБҮЦ-ны үлдэгдэл мөн нэмэгдэх хандлагатай байна. ↩
  6. 82025 оны эцэст ТБҮЦ-ны үлдэгдэл 11.0 их наяд төгрөгт хүрч, сүүлийн 5 жилд дунджаар 11.2 хувиар өссөн. ↩