Одоогийн сорилт
Уур амьсгалын өөрчлөлт нь зөвхөн байгаль орчны бус, банкны салбарын тогтвортой байдалд шууд нөлөөлөх эдийн засгийн хүчин зүйл болж, улмаар олон улсын банк, санхүүгийн хянан зохицуулах эрх бүхий байгууллагуудын онцгойлон анхаарах асуудал болоод байна. Монголбанк уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн санхүүгийн салбарын болзошгүй эрсдэлийг чухалчлан үзэж, 2025 онд дэлгэрэнгүй үнэлгээ, дүн шинжилгээ хийхийн зэрэгцээ дэлхийн 90 улсын 157 төв банкнууд болон санхүүгийн зохицуулагч байгууллагуудаас бүрдсэн “Санхүүгийн системийг ногооруулах холбоо”-нд нэгдсэн.
Монгол Улсын хувьд тогтвортой хөгжил, ногоон санхүүжилтийн эрх зүйн орчин, ойлголтыг Монголбанкнаас түүчээлж, банк, санхүүгийн салбарын сайн дурын хүчин чармайлтын үндсэн дээр 2013 оноос хөгжүүлсэн ба үр дүнд нь 2026 оны 3 дугаар улирлын байдлаар ногоон активын үлдэгдэл нийт зээлийн багцын 5.9 хувьд хүрсэн. Хэдий тийм ч зээлийн зориулалтын бус зарцуулалт буюу “greenwashing”-н тохиолдлыг илрүүлэх чадавхыг бүрдүүлж нэр хүндийн эрсдэлээс сэргийлэх, уур амьсгалын өөрчлөлтөд банкны салбарын тэсвэртэй байдлыг нэн даруй бэхжүүлж санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах шаардлага, хэрэгцээ онц ач холбогдолтой хэвээр байна.
Иймд банкны салбарын байгаль орчин, нийгэм, засаглал (БОНЗ)-ын эрсдэлийн удирдлагыг сайжруулах, олон улсын сайн туршлагатай нийцүүлэх, үүнд зориулан банкны салбарын хүлээсэн эрсдэл, уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөмтгий байдал зэргийг илүү нарийвчлалтайгаар үнэлэх, ийнхүү үнэлсэн эрсдэлийг зүй зохистой удирдахад хэрэгцээтэй өгөгдөл мэдээллийн хүрэлцээг бүрдүүлэх нь зүйтэй. Чанартай бөгөөд өндөр нарийвчлалтай өгөгдөл мэдээлэл цуглуулж, Монголбанк болон банканд холбогдох мэдээллийн санг бий болгож, хөтөлснөөр эрсдэлийг бодитой үнэлэх, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг оновчтой тодорхойлох, ногоон санхүүжилтийн хүртээмжийг бодлогоор дэмжих боломж нэмэгдэх юм.
Стратегийн уялдаа
Монголбанкны дунд хугацааны стратеги (2026-2030)-д тогтвортой хөгжил, ногоон санхүүжилтийн бодлогыг дэмжих, ногоон санхүүжилтийн экосистемийг бүрдүүлэх чиглэлийг тусгасан. Yүнд:
- Уур амьсгалын эрсдэлийг хяналт шалгалтын зохицуулалт, тайлагналын шаардлагад тусгах бэлтгэл ажлыг бүрэн хангана.
- Ногоон санхүүжилтийн зах зээлийн дэд бүтэц, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх замаар ногоон санхүүжилт зах зээлийн зарчмаар нэмэгдэх нөхцөлийг хангана.
- Институцийн чадавхыг бэхжүүлж, олон улсын стандарт, хамтын ажиллагааг өргөжүүлнэ.
2027 онд хэрэгжүүлэх нарийвчилсан арга хэмжээ
- Уур амьсгалын эрсдэлийн удирдлагыг сайжруулах чиглэлээр Олон Улсын Санхүүгийн Корпорацтай хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлнэ. Уг хамтын ажиллагааны хүрээнд тогтвортой санхүүжилтийн зохицуулалтын орчныг боловсронгуй болгох, санхүүгийн байгууллагуудын чадавхыг бэхжүүлэх, байгаль орчин, нийгэм, засаглалтай холбоотой эрсдэлийг үнэлэх аргачлал, зааврыг сайжруулах зэрэг ажлуудыг хэрэгжүүлнэ.
- Арилжааны банкнуудтай бодлогын тогтмол харилцан яриа, зөвлөгөөнийг өрнүүлэх механизмыг нэвтрүүлнэ. Уг механизмын хүрээнд санхүүгийн байгууллагуудын санал, санаачилга болон тулгамдаж буй бэрхшээлийг тогтмол тодорхойлж, бодлого боловсруулах үйл явцад тусгана.
- Уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой санхүүгийн эрсдэлийн нэгдсэн мэдээллийн сан бүрдүүлэх зорилгоор олон талт хамтын ажиллагааны тогтолцоог бий болгоно. Энэ хүрээнд холбогдох төрийн байгууллага, судалгааны хүрээлэн, мэргэжлийн холбоод зэрэг нийтийн болон хувийн хэвшлийн өргөн хүрээний оролцогч талуудтай хамтран ажиллана.
- Олон улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, энэ хүрээнд “Санхүүгийн системийг ногооруулах холбоо (NGFS)”-нд нэгдэж, холбогдох ажлын хэсгүүдэд оролцон ажиллана.
Хүлээгдэж буй үр дүн
Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эрсдэл санхүүгийн тогтвортой байдлын үнэлгээ, хяналт шалгалтын тогтолцоонд тусгагдсанаар банкны салбарын тэсвэртэй байдал нэмэгдэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой санхүүгийн эрсдэлийн нэгдсэн мэдээллийн санг бүрдүүлж, Олон улсын санхүүгийн корпорацтай хамтран эрсдэлийг үнэлэх аргачлалыг сайжруулснаар биет болон шилжилтийн эрсдэлийг илүү нарийвчлалтай хэмжих боломжтой болно. Ингэснээр банкны зээлийн багц, барьцаа хөрөнгөд учрах эрсдэлийг эрт илрүүлэх, стресс тест хийх, бодлогын арга хэмжээг оновчтой тодорхойлох суурь бүрдэнэ. Банкнуудтай тогтмол бодлогын харилцан яриа өрнүүлснээр тогтвортой санхүүжилтийн бодлого, зохицуулалт зах зээлийн бодит хэрэгцээнд нийцэж, хэмжилт, тайлагнал, баталгаажуулалт бүхий ногоон санхүүжилт зах зээлийн зарчмаар нэмэгдэх нөхцөл бүрдэнэ. Олон улсын “Санхүүгийн системийг ногооруулах холбоо NGFS”-нд нэгдсэнээр Монголбанк олон улсын сайн туршлага, аргачлалыг шуурхай нэвтрүүлж, уур амьсгалын эрсдэлийг удирдах институцийн болон хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүлнэ.
Шигтгээ 10Уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэл ба банкны салбарын зохицуулалт
Монгол Улсын жилийн дундаж температур 1940-2015 оны хооронд 2.24 градусаар нэмэгдэн, ган, зуд, үер гэх мэт байгалийн гамшигт үзэгдлийн давтамж ойртон жилд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 3.3 хувьтай тэнцэх хохирлыг үүсгэж байна (Монголбанк ба “UNESCAP”, 2025). Энэхүү хоруу харилцан хамаарлыг дэлхий даяар биет эрсдэл гэж томьёолдог бөгөөд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй хоёр төрлийн эрсдэлийн нэг юм. Харин удаах эрсдэлийн төрлийг шилжилтийн эрсдэл гэх ба уул уурхай, хөдөө аж ахуй зэрэг салбараас ихээр хамааралтай Монгол Улсын хувьд тус эрсдэлийн нөлөө үлэмж байж болзошгүй. Эрсдэл тус бүрийн дамжих суваг, дотоодын банкны салбарт үзүүлэх нөлөөг товч танилцууллаа. Үүнд:
- Биет эрсдэл нь зээлдэгч болон банкны үйл ажиллагааг тасалдуулах, эд хөрөнгийг элэгдүүлэх, хорогдуулах, мөнгөний хэрэгцээ өсөж эх үүсвэр гадагшлах зэрэг замаар банкны зээлийн, үйл ажиллагааны эрсдэлийг хурцатгаж, хөрвөх чадварыг доройтуулдаг. Монголбанк болон Нэгдсэн үндэстний байгууллагын Ази, Номхон далайн эдийн засаг, нийгмийн комисс (UNESCAP)-тай хамтран 2025 онд хийсэн анхны сценари шинжилгээгээр биет эрсдэл Монголын банкны салбарын жилийн дундаж хүлээгдэж буй зээлийн алдагдлыг урт хугацаанд 22.7 хувиар нэмэгдүүлж болзошгүй, Олон улсын санхүүгийн корпорацтай хамтран мөн онд хийсэн үнэлгээгээр банкны салбарын нийт активын 32 орчим хувь нь биет эрсдэлд өртөмтгий гэж тус тус тооцсон. Түүнчлэн биет эрсдэл нь хүнсний нийлүүлэлтийг доголдуулж, нийлүүлэлтийн шинж чанартай инфляцыг өдөөх нөлөөтэй байна. Монгол Улс 2009 оны зудаас үүдэн махны үнэ 40 хувиар нэмэгдсэн нь тод жишээ юм.
- Шилжилтийн эрсдэл гэж уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, түүнийг даван туулах чадавхыг бэхжүүлэхэд чиглэсэн Монгол Улсын болон бусад улс орны засгийн газрын бодлого, хөрөнгө оруулагчдын хүлээлт хэрэгжих тохиолдолд нүүрстөрөгчийн үнэ, эх үүсвэрийн урсгал, өртөг хэлбэлзэж, улмаар өрх, аж ахуйн нэгжийн орлого, зарлагын бүтэц өөрчлөгдөх харилцан хамаарлыг хэлнэ. Монгол Улсын хувьд энэ нь нүүрсний экспортын орлогыг бууруулах, эрчим хүчний зардлыг ихэсгэх зэрэг замаар бодит эдийн засагт нөлөөлж, банкны салбарын активын багцын чанарыг муутгана. Олон улсын байгууллагуудтай хамтарч хийсэн 2025 оны мөн шинжилгээгээр шилжилтийн эрсдэлээс шалтгаалж банкнуудын хүлээгдэж буй зээлийн алдагдал 17.3 хувиар нэмэгдэж болзошгүй гэж үзсэн. Инфляц мөн адил нүүрстөрөгчийн үнийн өөрчлөлтөөс хамаарч хувьсах учир эдгээр хүчин зүйлсийн харилцан шүтэлцлийг сайтар ойлгож, мөнгөний бодлогыг хэрэгжүүлэх нь чухал юм. Уур амьсгалын өөрчлөлт, өргөн утгаараа байгаль орчны доройтлоос үүдэлтэй эрсдэлийг бодитой үнэлж, зүй зохистой удирдах, холбогдох хариу арга хэмжээг боловсруулахад Монголбанканд өгөгдөл мэдээллийн тогтолцоо, зохицуулалтын арга хэрэгсэл, хүний нөөцийн чадавх шаардлагатай бөгөөд үүнийг бүрдүүлэхэд олон улсын байгууллагуудын хамтын ажиллагаа нэн чухал юм.
Банкны хяналт шалгалтын олон улсын сайн туршлага бүхий Базелын банкны хяналт шалгалтын хороо нь 2023 онд “Уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой эрсдэлийн үр нөлөөтэй хянан шалгалт, удирдлагын зарчмууд”-ыг нийтэлсэн, “Тогтвортой банк, санхүүгийн байгууллагын холбоо” (SBFN)-ны 2025 оны “Хэрэгжилтийн тайлан” (The 2025 Global Progress Report)-с үзэхэд нийт 72 гишүүн улс орны 55 нь байгаль орчин, нийгэм, засаглалын зохицуулалт, 59 нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэлийн зохицуулалт, 69 нь тогтвортой санхүүжилтийг дэмжсэн зохицуулалтыг тус тус нэвтрүүлсэн байна.
Энэ мөрөөр Монголбанк нь 2025 онд Санхүүгийн тайлагналын олон улсын стандартын уур амьсгалын өөрчлөлт, тогтвортой байдлын толилуулгын ТБ1 ба ТБ2 (IFRS S1/S2)-г нэвтрүүлэх удирдамжийг батлан, 2032 оны дотор бүрэн хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна. Мөн 2026 оны 07 дугаар сард Олон улсын санхүүгийн корпорацтай уур амьсгалын өөрчлөлтийн эрсдэлийн удирдлага, хяналт шалгалтын шаардлагыг бэхжүүлэх техник туслалцааны харилцан ойлголцлын санамж бичгийг байгуулж, 2026 оны 08 дугаар сард 95 улсын 152 гишүүн байгууллага, 24 ажиглагч бүхий “Санхүүгийн системийг ногооруулах холбоо” (Network for Greening the Financial System, NGFS)-нд гишүүнээр нэгдсэн.